วันที่กลางวันยาวที่สุดในรอบปี

       กลางวัน กลางคืน เป็นของคู่กัน เมื่อมีกลางวันแล้วต้องมีกลางคืน เป็นอย่างนี้ทั่วโลก จะแตกต่างกันก็เพียงความยาวของกลางวันในแต่ละแห่งบนพื้นโลกไม่เท่ากัน นอกจากนี้ ช่วงกลางวันกับช่วงกลางคืนในแต่ละปียังต่างกันด้วย เช่น ในเดือนมิถุนายนของทุกปี บริเวณขั้วโลกเหนือจะเห็นดวงอาทิตย์อยู่บนฟ้าตลอด 24 ชั่วโมง เห็นอยู่ขอบฟ้าทิศเหนือเวลา 24 นาฬิกา ซึ่งเราเรียกว่า ดวงอาทิตย์เวลาเที่ยงคืน ที่นั่นจึงไม่มีเวลากลางคืนเลย ในทางกลับกันที่บริเวณเดียวกันนี้จะเป็นเวลากลางคืนเท่านั้นในเดือนธันวาคม
        ปรากฎการณ์กลางวันยาวที่สุดในรอบปีในประเทศไทย และประเทศอื่น ๆ ในซีกโลกเหนือได้มาถึงแล้ว ในปีนี้ (พ.ศ. 2542) วันที่กลางวันยาวที่สุดสำหรับซีกโลกเหนือคือ วันที่ 22 มิถุนายนที่ผ่านมา ประเทศที่อยู่เหนือละติจูดที่ 66.5 องศาขึ้นไป จะมีช่วงกลางวันยาวนานตลอด 24 ชั่วโมง หรือที่เรียกว่า พระอาทิตย์เที่ยงคืน คือ พระอาทิตย์จะอยู่ต่ำสุดทางทิศเหนือเมื่อเวลาเที่ยงคืน พบเห็นได้ที่ประเทศนอร์เวย์ เมื่อเวลาผ่านไปหลังเที่ยงคืนดวงอาทิตย์จะค่อย ๆ เลื่อนไปทางขวามือสูงขึ้นกว่าเดิมเล็กน้อย ไปปรากฎทางทิศตะวันออกเมื่อเวลา 6 นาฬิกา และขึ้นไปสูงสุดเหนือขอบฟ้าทิศใต้ เมื่อเวลา 12 นาฬิกา หรือเที่ยงวัน จากนั้นจะเลื่อนต่ำลงไปอยู่ใกล้ขอบฟ้าทางทิศตะวันตก เมื่อเวลา 18 นาฬิกา ก่อนที่จะกลับมาอยู่ใกล้ขอบฟ้าทิศเหนือเวลา 24 นาฬิกาอีกครั้ง

        สำหรับประเทศไทยในวันอังคารที่ 22 มิ.ย. ที่ผ่านมานี้ ดวงอาทิตย์จะขึ้นเร็ว และตกช้า โดยขึ้นก่อน 06.00 น. และตกหลัง 18.00 น. ทำให้กลางวันยาวนานกว่ากลางคืนประมาณ 1 ชั่วโมง สาเหตุสำคัญที่ทำให้กลางวัน และกลางคืนยาวไม่เท่ากันตลอดทั้งปี เป็นเพราะแกนโลกเอียง

            ซีกโลกเหนือและซีกโลกใต้จะมีฤดูกาล และช่วงเวลากลางวัน-กลางคืนสลับกัน เนื่องจากโลกมีแกนเอียง ทำให้ขั้วโลกเหนือหันเข้าหาดวงอาทิตย์ในเดือนมิถุนายน ในขณะเดียวกันขั้วโลกใต้ก็จะหันออกจากดวงอาทิตย์ ดังนั้น ในเดือนมิถุนายนประเทศในซีกโลกเหนือจะเป็นฤดูร้อน กลางวันจึงยาวกว่ากลางคืน ประเทศในซีกโลกใต้จะเป็นฤดูหนาว กลางวันสั้นกว่ากลางคืน
        ฤดูหนาวไม่ใช่เกิดจากความใกล้-ไกล ของดวงอาทิตย์ หากแต่เกิดจากความเอียงของแสงแดดที่ตกกระทบผิวโลกไม่ใช่ระยะห่างของดวงอาทิตย์จากโลก

ฤดูหนาว         ในเดือนธันวาคม ประเทศในซีกโลกเหนือเป็นฤดูหนาวกลางวันสั้น กลางคืนยาว ประเทศในซีกโลกใต้จะเป็นฤดูร้อน กลางวันยาว กลางคืนสั้น ส่วนเดือนมีนาคมและกันยายน จะเหมือนกันทั้งสองซีกโลก

ฤดูร้อน         ในยุคที่ไม่มีไฟฟ้าใช้มนุษย์อาศัยแสงจันทร์ ปัจจุบันเราสิ้นเปลืองพลังงานจำนวนมากเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้าใช้ แต่แสงแดดยังได้ชื่อว่าเป็นพลังงานที่สะอาดที่สุด เพราะไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมการนำแสงแดดมาเปลี่ยนเป็นไฟฟ้า จะเป็นทางออกที่ดีที่จะทำให้โลกอยู่รอดปลอดภัยจากมลภาวะในปัจจุบัน

 

  แกนโลก คือ แกนสมมุติที่ผ่านขั้วโลกเหนือและขั้วโลกใต้ โลกจะหมุนรอบตัวเองวันละหนึ่งรอบ และโคจรรอบดวงอาทิตย์รอบละ 1 ปี แกนที่โลกหมุนไม่ได้ตั้งฉากกับระนาบทางโคจร แต่เอียงจากแนวตั้งฉากเป็นมุม 22.5 องศา ทำให้ขั้วโลกเหนือหันเข้าหาดวงอาทิตย์ในเดือนมิถุนายน และหันออกในเดือนธันวาคม ขณะที่เดือนมีนาคม และเดือนกันยายนจะหันด้านข้างเข้าหาดวงอาทิตย์  ใน 1 ปี หรือ 365 วัน จึงมีวันสำคัญ 4 วัน ณ ตำแหน่งของโลก 4 ตำแหน่ง ได้แก่

โลก 4 ตำแหน่ง         1. ตำแหน่งที่ขั้วโลกเหนือหันเข้าหาดวงอาทิตย์ ตรงกับวันที่ 22 มิถุนายน ในวันนี้ประเทศไทยจะเห็นดวงอาทิตย์ขึ้นเฉียงไปทางเหนือจากทิศตะวันออกมากที่สุด และตกไปทางทิศตะวันตกเฉียงไปทางเหนือ 23.5 องศา ทำให้ดวงอาทิตย์อยู่บนฟ้านานที่สุด วันที่ 22 มิถุนายนจึงเป็นวันที่กลางวันยาวที่สุด ดวงอาทิตย์จะขึ้นเร็ว และตกช้า ทำให้สิ้นเปลืองไฟฟ้าเพื่อแสงสว่างน้อยกว่าวันอื่น ๆ
        2. โลกจะหันด้านข้างเข้าหาดวงอาทิตย์ในเดือนกันยายน ซึ่งตรงกับวันที่ 23 กันยายน ประเทศไทยในวันนี้จะเห็นดวงอาทิตย์ขึ้นตรงจุดทางทิศตะวันออกพอดี และตกตรงจุดทางทิศตะวันตกพอดี เส้นทางขึ้น-ตก ของดวงอาทิตย์ในวันนี้ เรียกว่า เส้นศูนย์สูตรฟ้า นอกจากนี้ ละติจูด หรือตำแหน่งบนผิวโลกยังเป็นตัวแปรที่ทำให้กลางวันยาวกว่ากลางคืน สรุปได้ว่าเมื่อประเทศไทยเคลื่อนมาอยู่ตำแหน่งนี้ ในวันที่ 23 กันยายน ประเทศไทยจะมีเวลากลางวันยาวกว่ากลางคืน 7 นาที
        3. ตำแหน่งที่โลกหันขั้วโลกเหนือออกจากดวงอาทิตย์ ตรงกับวันที่ 22 ธันวาคม ประเทศไทยในวันนี้จะเห็นดวงอาทิตย์ขึ้นทางตะวันออกเฉียงไปทางใต้มากที่สุด คือ เฉียงไปทางใต้ 23.5 องศา และตกทางทิศตะวันตกเฉียงไปทางใต้ 23.5 องศา ดวงอาทิตย์ขึ้นสาย และตกเร็ว กลางวันจึงสั้นขณะที่กลางคืนจะยาว ทำให้สิ้นเปลืองค่าใช้จ่าย สำหรับไฟฟ้าเพื่อแสงสว่างมากกว่าเดือนอื่น ๆ นอกจากกลางวันจะสั้นแล้ว แสงแดดที่ส่องมายังประเทศในซีกโลกเหนือยังเฉียงทั้งวันทำให้ความร้อนแผ่กระจายเป็นบริเวณกว้างอุณหภูมิต่อพื้นที่จึงต่ำ นี่คือ สาเหตุที่เรียกวันที่ 22 ธันวาคมว่า Winter Solstice

        4. ตำแหน่งที่โลกหันด้านข้างเข้าหาดวงอาทิตย์ในเดือนมีนาคม ตรงกับวันที่ 21 มีนาคม เส้นแบ่งกลางวัน และกลางคืนจะผ่านทั้งขั้วโลกเหนือ และขั้วโลก ใต้ กลางวัน และกลางคืนจะยาวเท่ากันทั่วโลก  ทำให้ดวงอาทิตย์ขึ้นตรงจุดทิศตะวันออกพอดี และตกตรงจุดทิศตะวันตกพอดี แต่เพราะดวงอาทิตย์มีขนาดใหญ่ และการหักเหของแสงเนื่องจากบรรยากาศของโลก รวมทั้ง ละติจูดที่แตกต่างกัน จึงทำให้กลางวันยาวกว่ากลางคืนทั่วโลก