โรงไฟฟ้าพลังน้ำ
คำนำและความเป็นมา
โรงไฟฟ้าพลังน้ำคลองช่องกล่ำ เป็นโครงการหนึ่งในพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ซึ่งมีวัตถุประสงค์เพื่อผลิตไฟฟ้าสำหรับอุตสาหกรรมขนาดเล็กอันจะเป็นประโยชน์ในการเพิ่มผลผลิตทางการเกษตรให้แก่ราษฎรในบริเวณ พื้นที่ราบเชิงเขาจังหวัดสระแก้ว โครงการนี้การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย และกรมชลประทานร่วมกันดำเนินการก่อสร้างบริเวณพื้นที่ป่าเชิงเขาบรรทัดแถบชายแดนไทย-กัมพูชา เขตจังหวัดสระแก้ว แต่เดิมมีสภาพเป็นป่าเสื่อมโทรม ขาดแคลนน้ำในการเกษตรนอกจากจะถูกราษฎรบุกรุกทำลายป่า อย่างกว้างขวางแล้วยังเป็นเขตแทรกซึมของฝ่ายตรงข้าม เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงทราบปัญหาที่เกิดขึ้น ได้ทรงมีพระราชดำริให้มีการพัฒนาพื้นที่เหล่านี้ กองทัพภาคที่ 1 และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงได้ร่วมกันจัดทำโครงการขึ้นเรียกว่า "โครงการพัฒนาพื้นที่ราบเชิงเขาจังหวัดปราจีนบุรีตามพระราชดำริ" ประกอบด้วยการพัฒนาในด้านต่าง ๆ โดยเฉพาะด้านแหล่งน้ำ ได้มีการก่อสร้างเขื่อนต่างๆ คือเขื่อนท่ากะบาก อำเภอเมือง เขื่อนคลองช่องกล่ำตอนบนและเขื่อนคลองช่องกล่ำตอนล่าง อำเภอวัฒนานคร จังหวัดสระแก้วต่อมาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎร ในพื้นที่แห่งนี้อีกในปี 2524 และ 2525 ทรงมีพระราชดำริให้การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยและกรมชลประทานพิจารณานำน้ำที่ระบาย จากเขื่อนมาใช้ประโยชน์ในการผลิตพลังงานไฟฟ้าก่อนที่จะระบายน้ำ ไปใช้ในการเกษตรเพื่อเป็นการพัฒนาแหล่งน้ำในท้องถิ่นให้เกิด ประโยชน์เต็มที่เงินลงทุน งบประมาณที่ใช้ในการดำเนินงานในส่วนของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย รวมทั้งสิ้น 4500 ล้านบาท
ลักษณะโครงการ
เขื่อนคลองช่องกล่ำ เป็นเขื่อนดิน สร้างปิดกั้นลำน้ำคลองช่องกล่ำ ตัวเขื่อนสูง 13.0 เมตร ยาว 222 เมตรอ่างเก็บน้ำมีความจุ 0.280 ล้านลูกบาศก์เมตร ที่ระดับเก็บกัก +124 เมตร (ระดับน้ำทะเลปานกลาง)ทางระบายน้ำล้น เป็นชนิดฝายคอนกรีต มีทางระบายน้ำกว้าง 50 เมตร ปริมาณน้ำที่ระบายได้สูงสุดประมาณ 120 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาทีท่อส่งน้ำเข้าโรงไฟฟ้าเป็นชนิด ท่อเหล็กและท่อซีเมนต์ใยหิน ส่วนเครื่องกังหันน้ำเป็นชนิดทรงกระบอก เพลานอน ขนาด 30 แรงม้า มีความเร็วรอบ 675 รอบ/นาที
โรงไฟฟ้าติดตั้งเครื่องกำเนิดไฟฟ้าขนาดกำลังผลิต 20 กิโลวัตต์ สามารถผลิตกระแสไฟฟ้าได้สูงสุดประมาณ 16 กิโลวัตต์ระบบส่งประกอบด้วย สายส่งแรงสูงขนาดแรงดัน 22 กิโลวัตต์ และสายส่งแรงต่ำขนาดแรงดัน 220 โวลต์ เงินลงทุนงบประมาณที่ใช้ในการดำเนินงานในส่วนของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย รวมทั้งสิ้น 4500 ล้านบาท
งานสาธิตการใชัพลังงานแสงอาทิตย์ร่วมกับพลังน้ำ
งานสาธิตการใชัพลังงานแสงอาทิตย์ร่วมกับพลังน้ำ เมื่อปี พ.ศ.2529 กฟผ.ได้ติดตั้งโรงไฟฟ้าเซลล์แสงอาทิตย์ที่บริเวณ โรงไฟฟ้าพลังน้ำคลองช่องกล่ำ อ.วัฒนานคร จ.สระแก้ว บนพื้นที่ 550 ตารางเมตร ประกอบด้วยแผงเซลล์แสงอาทิตย์ จำนวน 480 แผง รวมกำลังผลิต 20 กิโลวัตต์ พลังงานไฟฟ้าที่ผลิตได้จะเก็บไว้ในชุดแบตเตอรี่จำนวน 360 ลูก ซึ่งต่อเข้าด้วยกัน ให้มีขนาดความจุ 450 แอมแปร์-ชั่วโมง แรงดัน 240 โวลต์ ก่อนที่จะทำการแปลงกระแสไฟฟ้าให้เป็นกระแสสลับส่งเข้า เชื่อมโยงกับโรงไฟฟ้าขนาด 22 กิโลวัตต์ 3 เฟสของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคโดยผ่านหม้อแปลงไฟฟ้า
โรงไฟฟ้าพลังน้ำคลองช่องกล่ำ ตัวเขื่อนและโรงไฟฟ้าตั้งอยู่ที่ตำบลหนองน้ำใสอำเภอวัฒนานคร จังหวัดสระแก้ว หมู่บ้านที่อยู่ในเขตการจ่ายไฟของโรงไฟฟ้า เป็นหมู่บ้านป่าไม้จำนวน 3 หมู่บ้านอยู่ภายในบริเวณโครงการพัฒนา พื้นที่ราบเชิงเขาจังหวัดสระแก้วตามพระราชดำริ ได้แก่หมู่บ้านท่ากะบาก ตำบลท่าแยก อำเภอเมือง หมู่บ้านคลองทราย ตำบลโดนหมากเค็งและหมู่บ้านคลองคันโท ตำบลหนองน้ำใส อำเภอวัฒนานคร จังหวัดสระแก้ว รวมประมาณ 440 ครอบครัว ราษฎรประมาณ 2,300 คน ส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม มีการทำนาเป็นหลัก แต่ละครอบครัวได้รับจัดสรรที่ทำกินให้ 10-20 ไร่ รวมเนื้อที่ทั้งหมดในโครงการประมาณ 5,100 ไร่
การก่อสร้างโครงการนี้ ตัวเขื่อนสร้างโดยกรมชลประทาน ส่วนการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยเป็นผู้ดำเนินการก่อ สร้างท่อส่งน้ำโรงไฟฟ้าติดตั้งอุปกรณ์การผลิตไฟฟ้าและระบายสายส่งไฟฟ้า โดยเริ่มงานก่อสร้างเมื่อปี 2525 แล้วเสร็จปี 2526 ต่อมาได้ย้ายอาคารโรงไฟฟ้าไปตั้งอยู่บนที่สูงกว่าเดิม เพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วมในฤดูฝนการย้ายโรงไฟฟ้าได้ดำเนินการแล้วเสร็จเมื่อเดือนมิถุนายน 2528 และได้จ่ายกระแสไฟฟ้าไปยังหมู่บ้านคลองทราย คลองคันโท และท่ากะบากปัจจุบันการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคได้ขยายเขตระบบจำหน่ายกระแสไฟฟ้าเข้าไปถึงหมู่บ้านทั้ง 3 แห่งในโครงการเพื่อเชื่อมโยงเข้ากับระบบที่มีอยู่เดิม ที่การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยก่อสร้างไว้ ทั้งนี้เพื่อเป็นการเสริมกำลังผลิตไฟฟ้าให้เพียงพอกับความต้องการของโรงสีในหมู่บ้านที่จะตั้งขึ้นตามพระราชดำริ รวมทั้งความต้องการใช้ไฟฟ้าของราษฎรด้วย โดยการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคมีหน้าที่ในการจัดจำหน่ายกระแสไฟฟ้าดูแลบำรุงรักษาระบบไฟฟ้าภายใน หมู่บ้านและการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยเป็นผู้บำรุงรักษา โรงไฟฟ้า และเดินเครื่องผลิตพลังงานไฟฟ้า
โครงการไฟฟ้าพลังน้ำขนาดเล็กที่เขื่อนคลองช่องกล่ำตอนบนนี้ จะอำนวยประโยชน์ด้านการจัดหาพลังงานไฟฟ้าเพื่อใช้กับเครื่องสีข้าว และใช้สำหรับไฟฟ้าแสงสว่างสาธารณะในหมู่บ้านทั้ง 3 แห่ง คือ คลองทราย คลองคันโท และท่ากะบาก โดยอาศัยพลังงานจาก แหล่งน้ำที่เขื่อนและโรงไฟฟ้าแห่งนี้ ทดแทนการใช้น้ำมันเชื้อเพลิง คิดเป็นพลังงานไฟฟ้าเฉลี่ยปีละประมาณ 67,500 กิโลวัตต์/ชั่วโมง การพัฒนาไฟฟ้าพลังน้ำขนาดเล็กร่วมกับพลังงานแสงอาทิตย์ ในท้องถิ่นทุรกันดารถือเป็นนโยบายหนึ่งของการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทยนอกเหนือจากนโยบายหลักคือการก่อสร้างแหล่ง ผลิตพลังงานขนาดใหญ่ เพื่อเอื้ออำนวยประโยชน์อย่างกว้างขวาง แก่ส่วนรวม นอกจากจะเป็นการนำทรัพยากรธรรมชาติมาใช้อย่างคุ้มค่าแล้ว ยังช่วยพัฒนาคุณภาพชีวิตของราษฎรให้ดีขึ้น ซึ่งจะส่งผลให้ประเทศชาติมีความเจริญมั่นคงต่อไป
เรียบเรียงโดย : นายพิสิฐ ศรีสวัสดิ์ โรงเรียนอรัญประเทศ จ.สระแก้ว
